Strona główna » Spis treści

Spis treści

Wykaz skrótów ............................................................................................................. 15

Wprowadzenie.............................................................................................................. 17

Rozdział 1. Ogólne regulacje dotyczące zobowiązań umownych.................................. 19

1. Wstęp ........................................................................................................................ 19

2. Oświadczenia woli ..................................................................................................... 21

2.1. Pojęcie oświadczeń woli.......................................................................................... 21

2.2. Wykładnia oświadczeń woli..................................................................................... 25

2.3. Wykładnia umowy.................................................................................................... 28

2.4. Problematyka wad oświadczeń woli........................................................................ 33

2.4.1. Brak świadomości lub swobody w podjęciu decyzji i wyrażeniu woli................... 34

2.4.2. Pozorność.............................................................................................................. 37

2.4.3. Błąd......................................................................................................................... 41

2.4.4. Groźba..................................................................................................................... 44

2.5. Problematyka uchylania się od skutków oświadczenia woli...................................... 45

3. Pojęcie i struktura stosunku zobowiązaniowego........................................................... 48

3.1. Pojęcie stosunku zobowiązaniowego.......................................................................... 49

3.2. Struktura stosunku zobowiązaniowego...................................................................... 53

3.3. Umowa jako stosunek zobowiązaniowy..................................................................... 55

3.3.1. Zawarcie umowy...................................................................................................... 56

3.3.2. Uchylenie się od zawarcia umowy........................................................................... 58

3.3.3. Zmiana umowy........................................................................................................ 59

3.3.4. Wygaśnięcie umowy................................................................................................ 61

4. Pojęcie i zakres zasady swobody umów......................................................................... 63

4.1. Pozytywna strona zasady swobody umów................................................................. 65

4.2. Wyznaczanie granic swobody umów.......................................................................... 65

4.3. Skutki przekroczenia zakresu swobody umów............................................................ 69

4.3.1. Wyzysk...................................................................................................................... 70

4.3.2. Niemożliwość świadczenia....................................................................................... 70

4.3.3. Szczególne przypadki ograniczenia zasady swobody umów..................................... 71

5. Szczególne zasady i klauzule wyznaczające treść zawieranej umowy............................ 71

5.1. Zasada trwałości umów............................................................................................... 72

5.2. Zasada współdziałania..................................................................................................... 73

5.3. Zasada dobrej wiary (dobrych obyczajów)...................................................................... 74

5.4. Zasada uczciwego obrotu (uczciwości kupieckiej)........................................................... 75

5.5. Klauzula społeczno  -gospodarczego przeznaczenia prawa............................................. 75

5.6. Klauzula zwyczaju............................................................................................................ 76

6. Zawieranie umów w obrocie konsumenckim..................................................................... 77

6.1. Pojęcie wzorców umownych........................................................................................... 79

6.2. Charakter prawny wzorców............................................................................................. 80

6.3. Zawarcie umowy przy użyciu wzorca............................................................................... 81

6.4. Niedozwolone postanowienia umowne w umowach konsumenckich............................ 83

6.5. Umowy zawierane z konsumentem poza lokalem przedsiębiorstwa..............................  84

6.6. Umowy z konsumentem zawierane na odległość............................................................. 84

6.7. Zagadnienia szczególne związane z umowami z udziałem konsumenta........................... 86

6.8. Wzorce umów w handlu elektronicznym.......................................................................... 89

7. Forma umowy...................................................................................................................... 90

7.1. Rodzaje formy czynności prawnej..................................................................................... 90

7.2. Elementy konstrukcyjne zwykłej formy pisemnej............................................................. 91

7.3. Elementy konstrukcyjne kwalifi kowanej formy pisemnej................................................ 97

7.3.1. Forma pisemna z urzędowym poświadczeniem podpisu............................................... 97

7.3.2. Forma aktu notarialnego................................................................................................ 99

7.3.3. Forma pisemna z datą pewną....................................................................................... 102

7.4. Pactum de forma............................................................................................................. 104

7.5. Skutki niezachowania formy zastrzeżonej....................................................................... 106

7.5.1. Forma pisemna zastrzeżona ad probationem.............................................................. 106

7.5.2. Forma pisemna zastrzeżona ad solemnitatem............................................................. 108

7.5.3. Forma ad eventum....................................................................................................... 111

7.6. Forma następczych czynności prawnych......................................................................... 112

8. Systematyka wadliwych czynności prawnych..................................................................... 113

8.1. Nieważność umowy......................................................................................................... 113

8.1.1. Sprzeczność umowy z prawem jako przesłanka jej nieważności.................................. 116

8.1.2. Sprzeczność umowy z właściwością stosunku.............................................................. 118

8.1.3. Sprzeczność umowy z zasadami współżycia społecznego.............................................. 119

8.1.4. Konsekwencje nieważnych zapisów umownych............................................................ 120

8.2. Bezskuteczność czynności prawnej................................................................................... 125

8.2.1. Bezskuteczność zawieszona........................................................................................... 125

8.2.2. Bezskuteczność względna.............................................................................................. 129

9. Wykonanie zobowiązań wynikających z kontraktu.............................................................. 131

9.1. Wykonanie zobowiązania.................................................................................................. 131

9.1.1. Wykonanie zobowiązania w całości lub części............................................................... 131

9.1.2. Jakość świadczenia......................................................................................................... 132

9.1.3. Zarachowanie świadczenia na poczet kilku długów....................................................... 132

9.2. Osobisty charakter świadczenia dłużnika.......................................................................... 134

9.3. Zasada współdziałania wierzyciela.................................................................................... 136

9.4. Miernik staranności........................................................................................................... 137

9.5. Miejsce i czas wykonania zobowiązania............................................................................ 139

9.5.1. Miejsce wykonania zobowiązania................................................................................... 139

9.5.2. Termin wykonania zobowiązania.................................................................................... 142

9.6. Wykonanie zobowiązania o charakterze wzajemnym........................................................ 144

9.7. Prawo zatrzymania............................................................................................................. 146

10. Przesłanki i zasady odpowiedzialności kontraktowej.......................................................... 148

10.1. Przesłanki odpowiedzialności kontraktowej..................................................................... 148

10.1.1. Uwagi ogólne................................................................................................................. 148

10.1.2. Odpowiedzialność za culpa in contrahendo.................................................................. 153

10.2. Zasady odpowiedzialności kontraktowej.......................................................................... 156

10.3. Umowna modyfkacja zasad odpowiedzialności kontraktowej......................................... 157

10.4. Następcza niemożliwość świadczenia............................................................................... 160

10.5. Opóźnienie a zwłoka dłużnika........................................................................................... 163

10.6. Zwłoka wierzyciela............................................................................................................ 166

10.7. Odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umów

wzajemnych............................................................................................................................... 168

10.8. Zbieg odpowiedzialności kontraktowej i deliktowej.......................................................... 173

Rozdział 2. Komparycja umowy................................................................................................... 177

1. Pojęcie komparycji umowy....................................................................................................... 177

2. Zdolność kontraktowa............................................................................................................... 177

3. Struktura komparycji umowy.................................................................................................... 178

3.1. Nazwa umowy........................................................................................................................ 178

3.2. Data i miejsce zawarcia umowy............................................................................................. 179

3.3. Preambuła.............................................................................................................................. 180

3.3.1. Uwagi ogólne....................................................................................................................... 180

3.3.2. Przykładowe propozycje preambuły.................................................................................... 180

3.4. Strony umowy......................................................................................................................... 181

3.4.1. Osoba fizyczna..................................................................................................................... 181

3.4.1.1. Indywidualizacja osoby fizycznej...................................................................................... 182

3.4.1.2. Konsumenci....................................................................................................................... 182

3.4.1.3. Przedsiębiorcy................................................................................................................... 183

3.4.1.4. Firma jako oznaczenie przedsiębiorcy............................................................................... 185

3.4.1.5. Zawarcie umowy przez osobę pozostającą w związku małżeńskim.................................. 190

3.4.2. Osoby prawne...................................................................................................................... 193

3.4.2.1. Uwagi ogólne..................................................................................................................... 193

3.4.2.2. Skarb Państwa................................................................................................................... 195

3.4.2.3. Państwowe osoby prawne................................................................................................ 196

3.4.2.4. Jednostki samorządu terytorialnego................................................................................. 199

3.4.3. Jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej.................................................... 201

3.4.4. Kościelne osoby prawne....................................................................................................... 201

3.4.4.1. Kościół katolicki................................................................................................................. 201

3.4.4.2. Pozostałe kościoły i związki wyznaniowe.......................................................................... 203

3.5. Reprezentacja podmiotów przy zawieraniu umowy............................................................... 203

3.5.1. Spółka cywilna...................................................................................................................... 204

3.5.2. Spółka jawna......................................................................................................................... 206

3.5.3. Spółka partnerska................................................................................................................. 208

3.5.4. Spółka komandytowa........................................................................................................... 210

3.5.5. Spółka komandytowo-akcyjna.............................................................................................. 211

3.5.6. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością............................................................................ 213

3.5.7. Spółka akcyjna................................................................................................................... 214

3.5.8. Prosta spółka akcyjna........................................................................................................ 217

3.5.9. Spółdzielnia....................................................................................................................... 220

3.5.10. Wspólnota mieszkaniowa............................................................................................... 221

3.5.11. Fundacja.......................................................................................................................... 222

3.5.12. Stowarzyszenie................................................................................................................ 223

3.5.13. Skarb Państwa.................................................................................................................. 226

3.5.14. Jednostki samorządu terytorialnego................................................................................ 227

3.6. Pełnomocnictwo.................................................................................................................... 229

3.6.1. Uwagi ogólne...................................................................................................................... 229

3.6.2. Zawarcie umowy z osobą do tego nieupoważnioną........................................................... 231

3.7. Prokura................................................................................................................................... 233

4. Wzory komparycji z praktycznymi wyjaśnieniami..................................................................... 235

4.1. Skarb Państwa – minister....................................................................................................... 235

4.2. Wojewoda............................................................................................................................... 236

4.3. Urząd wojewódzki................................................................................................................... 236

4.4. Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe................................................................ 237

4.5. Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad.................................................................... 237

4.6. Przedsiębiorstwo państwowe.................................................................................................. 238

4.7. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa..................................................................................... 239

4.8. Agencja Mienia Wojskowego................................................................................................... 240

4.9. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości............................................................................. 241

4.10. Sądy powszechne.................................................................................................................... 242

4.11. Prokuratura............................................................................................................................. 243

4.12. Policja...................................................................................................................................... 244

4.13. Straż miejska............................................................................................................................ 244

4.14. Państwowa Straż Pożarna........................................................................................................ 245

4.15. Urząd skarbowy........................................................................................................................ 246

4.16. Izba administracji skarbowej.................................................................................................... 246

4.17. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS).................................................................................... 247

4.18. Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej................................................................ 247

4.19. Gmina....................................................................................................................................... 248

4.20. Jednostka organizacyjna gminy................................................................................................ 250

4.20.1. Ogród zoologiczny................................................................................................................. 250

4.20.2. Przedszkole............................................................................................................................ 250

4.20.3. Szkoła podstawowa............................................................................................................... 250

4.21. Miasto stołeczne Warszawa..................................................................................................... 251

4.22. Powiat....................................................................................................................................... 251

4.23. Województwo........................................................................................................................... 252

4.24. Muzeum.................................................................................................................................... 254

4.25. Teatr.......................................................................................................................................... 254

4.26. Stowarzyszenie.......................................................................................................................... 255

4.26.1. Ochotnicza straż pożarna....................................................................................................... 256

4.26.2. Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (GOPR)............................................................... 256

4.26.3. Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (WOPR).............................................................. 257

4.26.4. Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (TOPR)......................................................... 257

4.27. Uczelnia..................................................................................................................................... 258

4.28. Fundacja..................................................................................................................................... 258

4.29. Samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej...................................................................... 259

4.30. Spółdzielnia................................................................................................................................ 260

4.31. Wspólnota mieszkaniowa.......................................................................................................... 260

4.32. Związki zawodowe..................................................................................................................... 262

4.33. Instytut badawczy...................................................................................................................... 263

4.34. Spółka cywilna........................................................................................................................... 263

4.35. Spółka jawna.............................................................................................................................. 264

4.36. Spółka partnerska...................................................................................................................... 265

4.37. Spółka komandytowa................................................................................................................ 266

4.38. Spółka komandytowo-akcyjna................................................................................................... 268

4.39. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością................................................................................. 269

4.40. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji........................................................... 271

4.41. Prosta spółka akcyjna................................................................................................................ 272

4.42. Spółka akcyjna........................................................................................................................... 272

4.43. Spółka akcyjna w organizacji...................................................................................................... 273

4.44. Syndyk........................................................................................................................................ 274

4.45. Sądowy zarządca nieruchomości............................................................................................... 276

4.46. Towarzystwo budownictwa społecznego (TBS)......................................................................... 276

4.47. Kościelne osoby prawne............................................................................................................ 277

Rozdział 3. Podstawowe postanowienia umowne............................................................................. 280

1. Proces formułowania postanowień umownych............................................................................. 280

1.1. Oferta.......................................................................................................................................... 281

1.1.1. Uwagi ogólne............................................................................................................................ 281

1.1.2. Oferta w postaci elektronicznej................................................................................................ 285

1.2. Negocjacje................................................................................................................................... 287

1.3. List intencyjny.............................................................................................................................. 287

1.4. Przetarg i aukcja........................................................................................................................... 288

2. Elementy treści umowy.................................................................................................................. 292

2.1. Uwagi ogólne............................................................................................................................... 292

2.2. Preambuła.................................................................................................................................... 292

2.3. Słownik pojęć umowy.................................................................................................................. 295

2.4. Postanowienia wstępne............................................................................................................... 297

2.5. Przedmiot umowy........................................................................................................................ 297

2.5.1. Uwagi ogólne............................................................................................................................ 297

2.5.2. Świadczenia jednorazowe, okresowe, ciągłe............................................................................ 300

2.5.3. Świadczenia podzielne i niepodzielne....................................................................................... 301

2.5.4. Świadczenia oznaczone indywidualnie i rodzajowo................................................................. 303

2.5.5. Świadczenie pieniężne i odsetki............................................................................................... 303

2.5.6. Umowy odnoszące się do osób trzecich................................................................................... 304

2.5.6.1. Uwagi ogólne......................................................................................................................... 304

2.5.6.2. Umowa o świadczenie przez osobę trzecią – art. 391 k.c...................................................... 305

2.5.6.3. Umowa o zwolnienie dłużnika od obowiązku świadczenia – art. 392 k.c.............................. 307

2.5.6.4. Umowa na rzecz osoby trzeciej – art. 393 k.c........................................................................ 309

2.6. Postanowienia dotyczące wymagalności świadczeń................................................................... 312

2.7. Miejsce wykonania umowy......................................................................................................... 312

2.8.  Podstawowe obowiązki stron..................................................................................................... 313

2.9. Sposób spełnienia świadczenia.................................................................................................... 317

2.10. Terminy spełnienia świadczeń................................................................................................... 318

2.11. Materiały i siła robocza.............................................................................................................. 319

2.12. Wartość umowy......................................................................................................................... 319

2.13. Sposób rozliczenia i płatności.................................................................................................... 320

2.14. Odpowiedzialność za szkody..................................................................................................... 320

2.15. Czas zawarcia umowy................................................................................................................ 321

2.16. Dodatkowe zabezpieczenia....................................................................................................... 321

2.17. Postanowienia końcowe............................................................................................................ 322

2.18. Omówienie skreśleń i pomyłek................................................................................................. 323

2.19. Podpis........................................................................................................................................ 323

2.20. Załączniki do umowy................................................................................................................. 324

Rozdział 4. Klauzule umowne............................................................................................................. 325

1. Klauzula dotycząca przejścia korzyści i ciężarów oraz niebezpieczeństwa..................................... 325

2. Klauzula miejsca wykonania umowy.............................................................................................. 328

3. Wynagrodzenie kosztorysowe....................................................................................................... 330

4. Wynagrodzenie ryczałtowe............................................................................................................ 336

5. Wykonanie zastępcze..................................................................................................................... 340

6. Klauzula dotycząca podwykonawców............................................................................................ 344

7. Zadatek........................................................................................................................................... 348

8. Zaliczka........................................................................................................................................... 353

9. Klauzula przejścia majątkowych praw autorskich.......................................................................... 356

10. Klauzula dotycząca udzielenia licencji.......................................................................................... 368

11. Odsetki......................................................................................................................................... 375

12. Kara umowna............................................................................................................................... 382

13. Warunek....................................................................................................................................... 394

14. Termin.......................................................................................................................................... 401

15. Klauzula rebus sic stantibus.......................................................................................................... 405

16. Siła wyższa.................................................................................................................................... 410

17. Gwarancja..................................................................................................................................... 415

18. Zabezpieczenie wekslowe.......................................................................................................... 423

19. Przewłaszczenie na zabezpieczenie........................................................................................... 429

20. Hipoteka.................................................................................................................................... 434

21. Zastaw....................................................................................................................................... 441

22. Klauzula czynności z samym sobą............................................................................................. 446

23. Klauzula zakazu konkurencji...................................................................................................... 452

23.1. Uwagi ogólne......................................................................................................................... 452

23.2. Zakaz konkurencji w umowie agencyjnej............................................................................... 456

23.3. Zakaz konkurencji w umowie zawieranej z pracownikiem.................................................... 457

23.4. Modyfikacje, przykłady, orzecznictwo.................................................................................. 460

24. Klauzula poufności.................................................................................................................... 466

25. Klauzula waloryzacyjna............................................................................................................. 472

26. Klauzula umownego prawa odstąpienia................................................................................... 476

27. Odstępne................................................................................................................................... 484

28. Zapis na sąd polubowny............................................................................................................ 486

29. Klauzula prorogacyjna............................................................................................................... 492

30. Klauzula dotycząca jurysdykcji.................................................................................................. 494

31. Klauzula salwatoryjna............................................................................................................... 498

32. Klauzula języka.......................................................................................................................... 501

33. Koszty związane z zawarciem umowy....................................................................................... 503

34. Zmiana umowy.......................................................................................................................... 504

Rozdział 5. Umowy podstawowe..................................................................................................... 511

1. List intencyjny.............................................................................................................................. 511

2. Umowa przedwstępna................................................................................................................. 516

3. Umowa ramowa........................................................................................................................... 529

4. Umowa o świadczenie przez osobę trzecią (art. 391 k.c.)............................................................ 545

5. Umowa o zwolnienie dłużnika przez osobę trzecią z obowiązku

świadczenia (art. 392 k.c.) a umowa o przejęcie długu (art. 519 k.c.)............................................. 550

Rozdział 6. Przykładowe umowy...................................................................................................... 560

1. Umowa cesji wierzytelności......................................................................................................... 560

2. Umowa czarterowa...................................................................................................................... 565

3. Umowa o dzieło (umowa o wykonanie projektu architektonicznego)........................................ 569

4. Umowa zlecenia.......................................................................................................................... 588

5. Umowa o świadczenie usług serwisowych.................................................................................. 595

6. Umowa sprzedaży........................................................................................................................ 600

7. Umowa sprzedaży na raty wraz z zastrzeżeniem własności rzeczy sprzedanej........................... 604

8. Umowa sprzedaży na próbę........................................................................................................ 611

9. Umowa sprzedaży z prawem odkupu.......................................................................................... 613

10. Umowa zastawu na udziałach w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością............................. 618

11. Umowa zbycia udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością...................................... 624

12. Umowa spółki cywilnej.............................................................................................................. 632

13. Umowa o roboty budowlane..................................................................................................... 649

14. Umowa konsorcjum................................................................................................................... 663

15. Umowa spółki jawnej................................................................................................................. 674

16. Umowa spółki partnerskiej........................................................................................................ 684

17. Umowa spółki komandytowej................................................................................................... 694

18. Umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością..................................................................... 703

19. Porozumienie wekslowe............................................................................................................. 724

20. Umowa faktoringu niewłaściwego............................................................................................. 728

21. Umowa faktoringu właściwego.................................................................................................. 733

22. Umowa o prawo dostępu do strony internetowej (hostingowa)............................................... 736

23. Umowa leasingu operacyjnego................................................................................................... 740

24. Umowa leasingu finansowego................................................................................................... 747

25. Umowa merchandisingu reklamowego...................................................................................... 752

26. Umowa najmu okazjonalnego..................................................................................................... 754

27. Umowa najmu wirtualnego biura............................................................................................... 764

28. Umowa poddzierżawy nieruchomości......................................................................................... 768

29. Umowa określająca sposób korzystania z nieruchomości (umowa quoad usum)........................ 773

30. Umowa zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa.............................................................. 778

31. Umowa o nadzór autorski nad inwestycją.................................................................................... 789

32. Umowa poręczenia spłaty pożyczki.............................................................................................. 792

33. Umowa poręczenia za dług przyszły............................................................................................. 796

34. Umowa pożyczki udziałowca dla spółki........................................................................................ 799

35. Umowa potrącenia wzajemnych wierzytelności.......................................................................... 803

36. Umowa barteru............................................................................................................................ 807

37. Umowa franchisingu..................................................................................................................... 810

38. Umowa upoważnienia inkasowego.............................................................................................. 817

39. Umowa o prowadzenie rachunku powierniczego i depozytu adwokackiego............................... 822

40. Porozumienie w sprawie spłaty zadłużenia.................................................................................. 826

41. Umowa o zachowaniu poufności.................................................................................................. 829

42. Umowa prowizji............................................................................................................................ 834

43. Umowa datio in solutum.............................................................................................................. 839

44. Umowa pośrednictwa w obrocie nieruchomościami................................................................... 844

45. Umowa dowodowa...................................................................................................................... 848